خليفه درصدد برآمد مانند رصدخانه بطلميوس رصدخانه‌اى بنا كند و در سال 214 هجرى در كوه قيسون دمشق و در شماسيّه بغداد تأسيس رصدخانه را آغاز كردند ، امّا چون مأمون در 218 مرد ، رصدخانه ناتمام ماند ولى دانشمندان نتايجى را كه از دوسه سال كار خود برده بودند مدوّن ساختند و آن را رصد مأمون ناميدند . متصديان مهم اين عمليات عبارت بودند از « يحيى بن ابو منصور » سرآمد ستاره‌شناسان آن زمان ، « خالد مروزى » ، « سند بن على » ، « عباس بن سفيد جوهرى » كه هريك زيجى تنظيم كردند و زيج آنان به نام خودشان مشهور مىباشد و اين نخستين رصدى بود كه در اسلام تأسيس شد . سپس فرزندان شاكر در اطراف جسر بغداد متصل به طاق كسرى رصدى بنا كردند و حساب عروض اكبر را از حساب عروض قمر استخراج نمودند . بعدا در اواسط قرن چهارم هجرى در اطراف بستان دار المملكه ( بغداد ) به امر شرف الدوله پسر عضد الدوله ديلمى « ابو سهل كوهى » رصدخانه‌اى بنا كرد و درباره ستاره‌هاى هفتگانه تحقيقاتى انجام داد . پس از انحطاط دورهء عباسى و پيدايش ممالك مستقل اسلامى بغداد از نظر علمى طبعا عقب افتاد ، و برعكس علم و ادب به ممالك ديگر اسلام انتقال يافت كه مهم‌ترين آن مملكت مصر در زمان فاطميان محسوب مىشد . آنان در كوه المقطم ( نزديك قاهره ) در زمان « الحاكم بامر اللّه » متوفى به سال 411 هجرى رصدخانه‌اى ساختند كه به نام رصدخانهء « حاكمى » شهرت يافت و « ابن يونس » ستاره‌شناس مصرى زيج حاكمى را در آن رصدخانه تنظيم كرد ، سپس در زمان افضل بن امير الجيوش متوفى به سال 515 هجرى بناى آن رصدخانه تجديد شد و « مقريزى » در كتاب خطط شرح مفصلى از آن رصدخانه نگاشته است . « بنو اعلم » نيز در سال 425 هجرى در بغداد رصدخانه‌اى ساختند كه به نام